Ustawienia i wyszukiwarka
Strategia wzmacniania trwałości zbiorów społecznych
Raport z 2023 roku
Zbiory społeczne są ważną częścią dziedzictwa kulturowego i obywatelskiego. Obejmują fotografie, dokumenty, nagrania audio i wideo, wspomnienia oraz inne materiały gromadzone przez organizacje społeczne, biblioteki, lokalne instytucje kultury, grupy nieformalne i osoby prywatne. Raport przedstawia diagnozę stanu archiwistyki społecznej w Polsce oraz strategiczne założenia wzmacniania trwałości zbiorów społecznych. Jego celem jest rozpoznanie zagrożeń związanych z przechowywaniem i udostępnianiem społecznych zasobów archiwalnych oraz wypracowanie systemu wsparcia służącego ich długofalowej ochronie.
Według danych przywoływanych w raporcie liczba archiwów społecznych zarejestrowanych w Bazie Archiwów Społecznych wzrosła z 460 w 2020 roku do 716 pod koniec 2022 roku. Równolegle zwiększała się liczba zdigitalizowanych i udostępnianych materiałów oraz liczba podmiotów korzystających z narzędzi opracowanych przez Centrum Archiwistyki Społecznej.
Wśród zagrożeń dla trwałości zbiorów społecznych wskazano m.in. niewłaściwe warunki przechowywania, brak ewidencji, degradację nośników, awarie sprzętu, brak kopii zapasowych oraz utratę wiedzy o zbiorach wraz z odejściem osób prowadzących archiwa. Szczególnie istotnym wyzwaniem okazuje się zapewnienie trwałości zasobów cyfrowych i ich opisów.
Raport wskazuje na ograniczenia organizacyjne i finansowe funkcjonowania archiwów społecznych. Znaczna część inicjatyw opiera się na pracy wolontariuszy i projektach realizowanych bez stałego finansowania. Wiele podmiotów nie posiada profesjonalnego zaplecza technicznego ani wsparcia informatycznego, co zwiększa ryzyko utraty zbiorów.
W części strategicznej dokument formułuje trzy cele szczegółowe: skuteczniejsze rozpoznawanie zagrożeń dla zbiorów społecznych, wzmacnianie wiedzy i kompetencji osób prowadzących archiwa oraz budowanie systemu wsparcia obejmującego edukację, konsultacje, współpracę międzyinstytucjonalną i rozwój infrastruktury cyfrowej.
Metodologia:
Strategia została opracowana na podstawie analizy danych zastanych: zgromadzonych przez CAS od początku powstania instytucji (a wcześniej gromadzonych przez Ośrodek KARTA) oraz opracowań eksperckich. Ponadto w ramach diagnozy przeprowadzono badanie ankietowe wśród 59 archiwów społecznych na temat zmian zachodzących w wybranych archiwach oraz sytuacji prawnej i finansowej sektora.
