Ustawienia i wyszukiwarka
Badanie liczebności i aktywności społecznych opiekunów zabytków (SOZ) oraz zakresu realizacji zadania własnego starostów powiatowych polegającego na ustanawianiu społecznych opiekunów zabytków
Raport z 2023 roku
Społeczni opiekunowie zabytków pozostają ważnym, lecz niewystarczająco wykorzystanym elementem systemu ochrony dziedzictwa. Mimo wieloletniego funkcjonowania tej instytucji jej organizacja jest niejednolita, a zakres obowiązków i kompetencji SOZ pozostaje niedookreślony. W wielu powiatach brak jest osób odpowiedzialnych za współpracę z opiekunami, a kwestie związane z ich działalnością mają niski priorytet administracyjny.
Główne wyniki:
- Szacuje się, że w Polsce funkcjonuje od około 594 do 661 zarejestrowanych SOZ. Badanie pokazało, że trudno jest ustalić dokładną liczbę społecznych opiekunów zabytków, ponieważ prowadzone przez starostwa listy są często nieaktualne, niekompletne i niespójne. W wielu przypadkach obejmują osoby nieprowadzące już działalności lub podmioty, które zakończyły funkcjonowanie.
- Badanie wskazuje na znaczący problem niskiej aktywności części opiekunów. Autorzy raportu szacują, że aktywnych pozostaje około 222 osób, czyli około jednej trzeciej wszystkich zarejestrowanych SOZ.
- Najczęściej podejmowane przez SOZ działania dotyczą monitorowania stanu zabytków, ochrony ich wartości oraz upowszechniania wiedzy o dziedzictwie. Wielu SOZ angażuje się także w działania na rzecz wpisywania obiektów do ewidencji lub rejestru zabytków, prowadzi działalność popularyzatorską, dokumentacyjną i edukacyjną oraz współpracuje z organizacjami społecznymi i instytucjami kultury.
- Bariery aktywności SOZ wskazane przez respondentów to przede wszystkim: brak wsparcia ze strony instytucji, trudności w dostępie do informacji o zabytkach, niewystarczające umocowanie prawne funkcji SOZ oraz ograniczone możliwości realnego wpływu na decyzje dotyczące ochrony dziedzictwa.
Metodologia:
Badanie miało charakter mieszany i obejmowało:
- analizę danych zastanych (desk research);
- badania ilościowe – ankiety CAWI, w którym wzięli udział: przedstawiciele 132 starostw i miast na prawach powiatu, przedstawiciele 17 wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (WUOZ) oraz 54 społecznych opiekunów zabytków (SOZ);
- badanie jakościowe - wywiady pogłębione (IDI) online, w których wzięli udział przedstawiciele: 38 starostw i miast na prawach powiatu (minimum dwa na województwo) oraz 16 wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (po 1 na województwo).
