Wizyta studyjna do Gminy Ciężkowice w której animatorzy i edukatorzy wykorzystują walory przyrodnicze. 

Ciężkowice znajdują się w województwie małopolskim, dokładnie w miejscu, gdzie Biała z rzeki górskiej przeradza się w nizinną. Wokół niej lub w niej występują liczne siedliska chronionych gatunków zwierząt oraz rezerwat przyrody nieożywionej „Skamieniałe Miasto”.   

Uczestnicy odwiedzą Muzeum Przyrodnicze, w którym popłyną w interaktywną podróż batyskafem. Doświadczą także oprowadzania po rezerwacie „Skamieniałe Miasto” z przewodnikiem-edukatorem, posłuchają opowieści o pracy animacyjnej w rezerwacie przyrodniczym, a także o prowadzeniu projektów teatralnych w przestrzeni przyrodniczej. Metody stosowane w trakcie oprowadzania po rezerwacie Skamieniałe Miasto to: konkursy, wcielanie się w rolę (mini sceny teatralne), zagadki, animacje słowne, kalambury, wyzwania, krzyżówki. 

Program wizyty studyjnej 

10.00 – wyjazd z Krakowa (Parking pod Wawelem – ul. Powiśle,  obok hotelu Sheraton),  przejazd 100 km 

11.45 (12.00)–12.30 – Muzeum Przyrodnicze w Ciężkowicach, ul. 3 Maja 34 
a) Kawa z piernikiem ciężkowickim  
b) „Teatr w krzakach” – prezentacja (15 – 20 min. przy kawie) projektów teatralnych realizowanych w przestrzeni przyrodniczej (B. Krok)  

12.30–14.30 – przejazd 1,5 km do Skamieniałego Miasta: oprowadzanie po rezerwacie z animacjami (P. Firlej) pod hasłem „Legendy i nietoperze”; animacje edukacyjne (W. Sanek): „Krąg”, „Wybierz drzewo”, oraz dialog interpretacyjny „Moda na las”. 

14.30–15.30 (16.00) – przejazd do muzeum 1,5 km, obiad z animacjami (45– 60 min.) oraz żywa interpretacja wsparta multimediami – podwodna przygoda i podróż atrapą batyskafu (2 x 15 min – podział na 2 grupy, w czasie kiedy jedna grupa jest w Batyskafie, druga jest oprowadzana po muzeum. 

16.00–18.00 – przejazd do Krakowa 

Prowadzenie: 

Wojciech Sanek – edukator w Zespole Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego oraz Muzeum Przyrodniczego w Ciężkowicach, kwalifikowany przewodnik terenowy oraz certyfikowany przewodnik interpretator. Autor projektów edukacyjnych oraz scenariuszy ekspozycyjnych.  (Metoda: żywa interpretacja, dialog interpretacyjny)  

Bogdan Krok – dyrektor i animator kultury w Centrum Kultury i Promocji Gminy Ciężkowice, pomysłodawca festiwalu Koronki Klockowej, wcześniej wieloletni Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Bobowej, odznaczony Honorową Odznaką Zasłużony dla Kultury Polskiej MKiDN, prowadzący grupy teatrów amatorskich w Ciężkowicach, realizator projektów „Lato w teatrze”. (Metoda: Prezentacja multimedialna przy kawie: „Dobre praktyki”)  

Piotr Firlej – przewodnik, edukator, animator, trener prowadzący szkolenia dla przyszłych przewodników. Właściciel Centrum Usług Turystycznych i Przedsiębiorczości. (Metoda: animacje przewodnickie, grywalizacja). 

Wyprawę rozpoczniemy wędrówką Doliną Sąspowską, gdzie doświadczymy dzikiego pierwiastka przyrody. Miejsce to dzieli zaledwie krok od gwarnego centrum wsi Ojców, położonej w samym sercu Ojcowskiego Parku Narodowego (OPN).  

To właśnie w tym najmniejszym parku narodowym w Polsce przyroda i kultura splotły się są ze sobą na zawsze. Znajdziemy się w kolebce życia człowieka przy Jaskini Ciemnej i w „orlim gnieździe”, w którym wspólnie odczytamy szyfry czasów świetności i upadku.  

Narzędzia – spacer interpretacyjny zgodny z metodologią Interpret Europe (Dolina Sąspowska); oprowadzanie dialogiczne; przykład aktywnej edukacji dot. przemian krajobrazu prowadzonych z młodzieżą na terenie OPN; 

Program wizyty studyjnej  

10.00  – wyjazd z Krakowa (Parking pod Wawelem – ul. Powiśle,  obok hotelu Sheraton) 

11.00 – spotkanie na parkingu Złota Góra w Ojcowie  

11.00-12.15 – przyrodniczy spacer interpretacyjny Doliną Sąspowską 

12.15 -12.45 – przerwa kawowa w kawiarni u wylotu Doliny (Pod Bocianem) 

12.45-16.00 – przejście do J. Ciemnej, zwiedzanie Jaskini i pomostu widokowego, przejście trasą widokową przez Wzgórze Okopy z pozostałościami średniowiecznego grodu;  

16.00–17.00 – obiad  

17.00 – wyjazd do Krakowa 

18.00 – przyjazd do Krakowa  

Długość całej trasy – ok. 9 km. Na trasie częściowo strome podejścia/zejścia; przewyższenia ok. 100 m. Toalety na terenie OPN są płatne bilonem (2 lub 3 zł). Trasa nie jest odpowiednia dla osób niepełnosprawnych (szlaki o charakterze górskim) 

Prowadząca:  

Alicja Fischer –  absolwentka biologii środowiskowej UJ  i studiów podyplomowych z zakresu mediacji. Kieruje Działem ds. Udostępniania Ojcowskiego Parku Narodowego. Certyfikowana przewodniczka i trenerka interpretacji dziedzictwa, związana z międzynarodową organizacją Interpret Europe. 

Podczas wizyty w Lanckoronie przedstawiony zostanie model animacji kulturalnej oparty na społeczności lokalnej i sieciach współpracy, wychodzący poza ramy instytucji kultury. Pokazane zostaną przykłady działań (wystawy, koncerty, festiwale, warsztaty, publikacje, akcje artystyczne i społeczne) tworzonych wspólnie przez organizacje społeczne, osoby prywatne, firmy, kawiarnie i dom kultury. W działaniach tych wykorzystywane są różnorodne miejsca i przestrzenie. Inicjatorami i koordynatorami tych działań są różne osoby, organizacje oraz instytucje w zależności od tematyki podejmowanych działań. Dzięki temu możliwe jest organizowanie dużych przedsięwzięć przy minimalnych kosztach.  

Uczestnicy wizyty będą mogli poznać sposoby prowadzenia animacji kulturalnej o charakterze partycypacyjnym, rozproszonym i niskonakładowym oraz przykładowe formy zajęć, takie jak: gry terenowe, spacery badawcze, „błyski animacyjne” (błyskawiczne formy animacji grupy). 

Program wizyty studyjnej 

10.00 – wyjazd z Krakowa (Parking pod Wawelem – ul. Powiśle,  obok hotelu Sheraton) 

11.00 – powitanie uczestników wizyty studyjnej na rynku w Lanckoronie. Przedstawienie programu i celów wizyty, zapoznanie się z jej uczestnikami i ich oczekiwaniami. 

11.20 – spacery badawcze po Lanckoronie, poszukiwanie  miejsc i przestrzeni, w których prowadzone są działania animacji kulturalnej. 

12.20 – refleksje, wnioski, pytania po spacerze i tworzenie mapy animacji. Zapoznanie się z działalnością podmiotów zajmujących się animacją kulturalną w Lanckoronie. 

13.30 – zwiedzanie „Dworu w Lanckoronie”  przykładowego, prywatnego miejsca inicjatyw z zakresu animacji kulturalnej, spotkanie z gospodarzami – Dagmarą i Piotrem Ciastkami 

14.00 – obiad  – „Dwór w Lanckoronie” 

14.45 – prezentacja działań z zakresu animacji kulturalnej w Lanckoronie – wystawy, festiwale, działania spontaniczne i społeczne. 

15.30 – gra terenowa „Dotykanie poezji” – rynek w Lanckoronie i jego okolica 

16.30 – podsumowanie, dyskusja i ocena wizyty studyjnej  

17.00 – wyjazd do Krakowa 

18.00 – przyjazd do Krakowa  

Przyjazd i odjazd autokaru na rynku w Lanckoronie. W trakcie spaceru uczestnicy poruszają się pieszo. 

Prowadzący:   

dr Wacław Idziak – socjolog, kulturoznawca, animator kultury, innowator społeczny, projektant gier i zabaw, członek „Ashoka – Innowatorzy dla Dobra Publicznego”.  Wykorzystuje gry i zabawy w animacji kultury oraz jako narzędzia zmiany społecznej.  Pomaga w  tworzeniu i  wdrażaniu strategii rozwoju lokalnego oraz strategii rozwoju ośrodków kultury. 

Wyprawa w Dolinę Wisły i Raby – wizyta studyjna poświęcona roli naturalnych rzek w dobie katastrofy klimatycznej; działania kolektywu, przedstawienie zaangażowanych działań artystycznych, roli edukacji i animacji kultury w edukacji ekologicznej.  

Program wizyty studyjnej 

10.00 – Małopolski Instytut Kultury w Krakowie, ul. 28 Lipca 1943 17c  – projekcja filmu Siostry Rzeki  

11.00 – przejazd autokarem do Lasu Łęgowego, spacer z Cecylią Malik 

12.00 – wyjazd w dolinę Raby, po drodze stopień wodny Kościuszko na Wiśle 

13.00 – obiad w Gdowie 

14.00 – spacer nad naturalną rzeką: Raba w Fałkowicach z Pawłem Augustynkiem Halnym 

15.30 – wyjazd do Krakowa (przejazd około 1 godz. 15 min.) 

Prowadzenie:  

Cecylia Malik – artystka i aktywistka, absolwentka krakowskiej ASP oraz podyplomowych studiów kuratorskich na Uniwersytecie Jagiellońskim. Autorka projektów Ikonostas Miasto, Koncert u Pana Żula (Galeria Zderzak), 365 Drzew, 6 Rzek, Obrazy z Lasu Łęgowego, Warkocze Białki, Matki Polki na wyrębie i Siostry rzeki. W 2021 roku zrealizowała film dokumentalny Siostry Rzeki. 

Paweł Augustynek Halny – artysta i aktywista proprzyrodniczy. Z zawodu montażysta, scenarzysta i reżyser filmów dokumentalnych, twórca videoartu i grafik, a z zamiłowania wędkarz, który od kilkunastu lat działa społecznie na rzecz ochrony przyrody wód górskich. Pełni jednocześnie funkcje: sternika Koalicji Ratujmy Rzeki, przewodniczącego Sekcji Przyjaciół Raby Koła PZW Raba, rzecznika Klubu Przyjaciół Dunajca, i pełnomocnika ds. hydrotechnicznych Polskiego Związku Wędkarskiego w Krakowie. Koordynuje także, na południu Polski akcję społeczną STOP! Przegradzaniu Rzek. 
Stara się o przeniesienie na polski grunt najlepszych, międzynarodowych doświadczeń w zakresie renaturyzacji rzek. 

Opowieść o czwartej przyrodzie kolonizującej zdegradowany, wyeksploatowany teren. Przyroda terenów opuszczonych („czwarta natura” i novel ecosystems) ma ogromny ładunek symboliczny, przyciąga autentyzmem, bogactwem życia i tempem opanowywania przestrzeni. Wskazuje na alternatywne wizje przyszłości, ale i potęgę natury w zderzeniu z kulturą. Trwająca od połowy ubiegłego stulecia dezindustrializacja miast sprawiła, że wiele obszarów utraciło swoje przemysłowe funkcje i zostało oddanych we władanie natury. Ich ponowne wykorzystanie przez przemysł jest niemożliwe. Wraz z pojawiającą się nową roślinnością i społecznym zapotrzebowaniem na tereny zieleni, rekreacyjne czy chronione (green belts) zmienia się też ich funkcja. 

Niemiecki badacz flory Berlina, Ingo Kowarik, sformułował cztery kategorie przyrody występującej w warunkach miejskich. Przyrodę nieużytków nazwał czwartą przyrodą (Natur der vierten Art), bliską temu, co Gilles Clément opisał jako trzeci krajobraz. 

Kowarik postulował, aby „czwarta przyroda” stanowiła przedmiot interdyscyplinarnych badań naukowych i była szerzej chroniona w dokumentach planistycznych i strategiach dotyczących kształtowania zieleni w mieście. Wskazuje na jej cechy: samoregulacyjność, odporność, adaptacyjność, różnorodność, zmienność, nietypowość i związek z siedliskiem, podkreślając, że jej wartość ekologiczna powinna być uznawana za równą pozostałym trzem kategoriom przyrody w mieście. 

Podczas wizyty studyjnej wspólnie zastanowimy się jaka może być rola animatorów kultury w publicznej dyskusji o czwartej naturze oraz w jaki sposób wykorzystać do edukacji ekologicznej nieużytki.  

Program wizyty studyjnej 

9.30 – zbiórka plac Jana Nowaka Jeziorańskiego przed byłym budynkiem Dworca Kraków Główny, przejazd komunikacją do Rynku Podgórskiego 

10.00 – start, Rynek Podgórski: przejście kładką, Kopiec Kraka – panorama, Liban z góry, tereny dawnego obozu Płaszów 

11.20–14.30  – wnętrza kamieniołomu Libana, opowieść o czwartej przyrodzie kolonizującej zdegradowany, wyeksploatowany teren. 

Zapewnione: lornetki, wspomagacze optyczne do obserwacji, uczestnicy połowią i poznają organizmy, które skolonizowały kamieniołom. 

– elementy dzikiej kuchni jadalnej 

– elementy warsztatów (sensorycznych, edukacyjnych itd.) 

* konieczne odpowiednie ubranie dopasowane do warunków pogodowych 

14.30 – powrót na Podgórze i lunch 

15.30 – dzikie zakątki i obrzeża Parku Bednarskiego 

Wejście do Parku Bednarskiego – pierwszego przykładu rewitalizacji terenów poprzemysłowych w Europie (historycznie to unikat!) 

do 17.30  – Ogród społeczny KOS, polana Redemptorystów, punkt widokowy Krzemionki.  

18.00 – powrót na Rynek Podgórski 

Prowadzący:  

dr inż. Kasper Jakubowski – współzałożyciel i prezes fundacji Dzieci w Naturę, architekt krajobrazu, edukator, aktywista miejski. Autor książki „Czwarta Przyroda. Sukcesja przyrody i nieużytków miejskich”

Pieniny – wyjazd studialny z dr hab. Urszulą Forczek Brataniec – architektką krajobrazu z Wydziału Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej z udziałem przedstawiciela Pienińskiego Parku Narodowego. 

Przedmiotem wyprawy będzie problematyka ochrony krajobrazu w kontekście przyrodniczym i kulturowym. Porozmawiamy o tym, dlaczego należy chronić krajobraz i jaką rolę pełni ta ochrona w odniesieniu do przyrody i dziedzictwa kulturowego. Przedstawiony zostanie również współczesny kontekst ochrony, problemy wynikające z naporu inwestycyjnego, strategii samorządów i obowiązującego prawa.   

Program wizyty studyjnej 

9.00 –  wyjazd z Krakowa (Parking pod Wawelem – ul. Powiśle,  obok hotelu Sheraton) 

11.00 – przyjazd do Krościenka, do siedziby Pienińskiego Parku Narodowego, Jagiellońska 29B 

11.15–12.00  – spotkanie z przedstawicielem Pienińskiego Parku Narodowego, rozmowa o problemach, z którymi zmaga się Park. Przywołanie prac studenckich dotyczących ochrony krajobrazu w różnych aspektach. 

12.30 –13.00 – objazd newralgicznych miejsc przejazd do Sromowców Niżnych,  

13.00–14.00 – obiad  

14.15 –  wejście na Przełęcz Szopka omówienie walorów PPN i charakteru krajobrazu kulturowego    

17.00 – wyjazd do Krakowa – w trasie rozmowa wokół przedstawionych tematów krajobrazowych: 1. Rola chronionych krajobrazów w kontekście przyrodniczym i kulturowym. 2. Współczesne problemy ochrony krajobrazu: prawne, społeczne, ekonomiczne.  

Prowadząca:  

dr hab. Urszula Forczek Brataniec – architektka krajobrazu z Wydziału Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej. Od 1997 roku pracuje w Instytucie Architektury Krajobrazu. Prowadzi zajęcia dydaktyczne począwszy od projektowania ogrodu prywatnego, poprzez rewitalizację terenów poprzemysłowych, aż po projektowanie planów ochrony.