Pēteris Vasks rozpoczął komponowanie Vox Amoris jesienią 2008 roku, a partyturę ukończył wczesną wiosną 2009 roku. Jak pisał kompozytor, utwór miał opowiadać   o „największej sile na świecie – miłości”. Uważał, że właśnie połączenie skrzypiec solo i orkiestry smyczkowej jest najlepszym medium dla takiej love story i miał nadzieję, że utwór dotrze do słuchaczy i uczyni świat odrobinę jaśniejszym i bardziej otwartym na miłość. Brzmi prosto. Jednak w twórczości Vasksa miłość nigdy nie jest oderwana od doświadczenia cierpienia, niepokoju i świata, w którym żyjemy.

Vasks urodził się 16 kwietnia 1946 roku w Aizpute na Łotwie, w rodzinie protestanckiego pastora. Jako dziecko uczył się gry na skrzypcach, później kształcił się jako kontrabasista – najpierw w Rysze, a następnie w Konserwatorium w Wilnie. Kompozycję studiował w Jāzeps Vītols Latvian Academy of Music pod kierunkiem Valentinsa Utkinsa. Studia ukończył w 1978 roku. Wcześniej był muzykiem kilku orkiestr, m.in. Łotewskiej Opery Narodowej, Litewskiej Narodowej Orkiestry Symfonicznej i Łotewskiej Narodowej Orkiestry Symfonicznej.

Wspomnienia dzieciństwa Vasksa są związane zarówno z muzyką i religią, jak i z życiem w Związku Radzieckim. W rozmowie opublikowanej w 2026 roku kompozytor wspominał, że jego ojciec, jako pastor, był przez władze postrzegany jako „wróg państwa”. Jednocześnie muzyka była stale obecna w rodzinnym domu i w kościele. Vasks mówił także, że doświadczenia tego okresu silnie wpłynęły na jego późniejsze życie i twórczość. Nic więc dziwnego, że w jego muzyce często spotykają się przeciwieństwa. Biografia kompozytora wskazuje na powracające motywy walki światła z ciemnością, piękna natury, losu Łotwy i całej ludzkości, a także nadziei na przyszłość. Ważne miejsce zajmują w niej również echa łotewskiej muzyki ludowej i odgłosy natury, w tym śpiew ptaków.

To właśnie na tle tej drogi warto słuchać Vox Amoris.

Vasks ma w dorobku utwory, w których doświadczenie cierpienia i straty staje się punktem wyjścia do muzycznej refleksji. Musica dolorosa na orkiestrę smyczkową powstała w 1983 roku. Już sam tytuł – „Muzyka żałobna” – wskazuje na jej emocjonalny charakter. Inny przykład stanowi Vientuļais eņģelis (Lonely Angel) – medytacja na skrzypce i orkiestrę smyczkową. Vasks opisywał inspirację dla tego dzieła obrazem anioła unoszącego się nad światem, patrzącego ze smutkiem na „okaleczoną ziemię”, a jednocześnie przynoszącego jej pocieszenie i uzdrowienie. Sam kompozytor określał utwór jako odpowiedź na ból.

Jeszcze wcześniej powstał I Koncert skrzypcowy Tālā gaisma – Distant Light, ukończony w 1997 roku. Impulsem do jego napisania była prośba Gidona Kremera, a kompozytor przyznał, że podczas pracy inspirowała go książka Kremera Moments from Childhood. W tym zestawieniu Vox Amoris przynosi wyraźną zmianę perspektywy. Nie ignoruje ciemności, ale koncentruje się na tym, co może się jej przeciwstawić. W komentarzu do nagrania Schott określa trzy utwory na skrzypce i smyczki – Distant Light, Lonely Angel i Vox Amoris – jako dzieła, w których ścierają się nadzieja na lepszą przyszłość i niepokój o współczesny świat. W Vox Amoris tę nadzieję ucieleśnia właśnie „głos miłości”.

Liepāja Symphony Orchestra | Kuzma
27 listopada 2026 r., g. 19:30
Filharmonia Narodowa  - Warszawa,  Jasna 5