Portrety z niezwykłą historią

Tegoroczna odsłona cyklu poświęcona jest wizerunkom kobiet obecnym w sztuce od XVII do XX wieku. Na wystawie będzie można zobaczyć portrety arystokratek, przedstawienia matek i dzieci, świętych, alegorie oraz sceny ukazujące kobiety w codziennych rolach. Wśród prezentowanych dzieł znajdą się m.in. XVII-wieczna „Madonna z Dzieciątkiem”, odnaleziona po latach na aukcji w Tokio, „Dama z wachlarzem”, która wróciła do Pałacu w Wilanowie dzięki uczciwości berlińskiego małżeństwa czy „Dziewczynka z kanarkiem” Leopolda Loefflera.

Historie odzyskane razem z dziełami

Jubileuszowa wystawa przypomina, że za muzealnymi arcydziełami kryją się historie równie fascynujące jak same dzieła. Jak podkreśla Ministra Kultury, Marta Cienkowska:

 – Ponad 920 odzyskanych obiektów i ponad 200 spraw prowadzonych obecnie w 18 krajach pokazuje skalę działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Za każdą z tych liczb kryje się jednak konkretna historia: dzieło utracone podczas wojny, odnalezione po latach na aukcji lub rozpoznane dzięki pracy ekspertów. Wystawa „Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet” pokazuje efekty tych działań w najbardziej namacalny sposób – poprzez dzieła, które po latach wróciły do Polski i dziś można zobaczyć je w jednym miejscu w galerii Kordegarda.

Z muzeów całej Polski do Kordegardy

Wyjątkowość wystawy polega nie tylko na prezentowanych obiektach, ale także na ich zestawieniu. Dzieła zgromadzone na wystawie na co dzień znajdują się w kolekcjach najważniejszych polskich muzeów i instytucji kultury: na Wawelu, w Pałacu w Wilanowie, we wrocławskim Ossolineum, w Muzeach Narodowych w Warszawie i Wrocławiu, w Muzeum Śląskim czy w Łazienkach Królewskich.

Dyrektor NCK, Robert Piaskowski zauważa niepowtarzalność ekspozycji:

 – Bardzo się cieszę, że to właśnie w prowadzonej przez NCK Kordegardzie, w samym sercu Warszawy już po raz dziesiąty pokażemy dzieła przywrócone do polskich kolekcji sztuki. To rzadka okazja, by zobaczyć razem obiekty o najwyższej klasie muzealnej i poznać historie ludzi, pasji oraz determinacji, dzięki którym wróciły do Polski.

Dziedzictwo bliżej odbiorców

Dzięki współpracy Kordegardy i ORLENU odzyskane dzieła mogą trafić do szerokiej publiczności, również osób o szczególnych potrzebach. To ważny element działań, które pozwalają nie tylko chronić dziedzictwo, ale także udostępniać je jak najszerszemu gronu odbiorców. Wystawa pokazuje, że najwyższej klasy dzieła sztuki mogą pozostawać blisko ludzi i ich doświadczeń.

Każde odzyskane dzieło sztuki to kawałek naszej historii, który wraca do nas po latach. Cieszymy się, że dzięki współpracy z Kordegardą możemy pomóc w pokazaniu tych wyjątkowych dzieł szerokiej publiczności. Zależy nam, żeby kultura była blisko ludzi, żeby każdy, niezależnie od wieku czy indywidualnych potrzeb, miał szansę ją poznawać i odkrywać. Bo takie historie warto nie tylko ocalić, ale przede wszystkim opowiadać dalej. – mówi Dyrektor Wykonawcza ds. Sponsoringu ORLEN, Sylwia Snopkiewicz.

Historie, które spotkają się w Kordegardzie

Każde z prezentowanych dzieł wróciło do Polski inną drogą. Oto kilka z historii, które tworzą wystawę „Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet”.
 

• „Madonna z Dzieciątkiem”, Alessandro Turchi (?) (1578-1649) I poł. XVII wieku, olej na płótnie
  Odzyskana w 2023 roku | Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Przez dziesięciolecia pozostawała poza granicami Polski po wywiezieniu z pałacu Lubomirskich w Przeworsku podczas II wojny światowej. Po latach została rozpoznana przez ekspertów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na aukcji w Tokio. W 2023 roku wróciła do kraju, stając się jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów restytucyjnych ostatnich lat.

• „Dama z wachlarzem”, autor nieznany, XIX wiek, chromolitografia z podmalowaniem Odzyskana w 2023 roku | Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Przez blisko osiemdziesiąt lat uznawano ją za wojenną stratę kolekcji wilanowskiej. Jej powrót był możliwy dzięki berlińskiemu małżeństwu, które odkryło na odwrocie obrazu ślady potwierdzające jego pochodzenie i zdecydowało o bezwarunkowym zwrocie dzieła Polsce.

• „Lato”, Bertha Wegmann (1847-1926), przed 1906 rokiem, olej na płótnie
  Odzyskane w 2025 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Ten pełen światła kobiecy portret przez lata pozostawał poza Polską po nielegalnym wywiezieniu po II wojnie światowej. Dzieło pojawiało się na zagranicznym rynku sztuki, a jego odzyskanie było efektem wieloletnich działań restytucyjnych zakończonych sukcesem w 2025 roku.

• „Wiejska dziewczyna w żółtej chuście (Góralka)”, Leon Wyczółkowski (1852-1936), 1900, pastel na papierze
  Odzyskana w 2021 roku | Zamek Królewski na Wawelu

Pastel należał do kolekcji Leona Pinińskiego i znajdował się na Wawelu jeszcze przed wojną. Po ponad osiemdziesięciu latach od zaginięcia wrócił do królewskiej kolekcji, stając się jednym z najbardziej symbolicznych powrotów ostatnich lat.

• „Personifikacja Wiary”ok. 1615-1616, alabaster polichromowany i złocony
  Odzyskana w 2024 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Przez dziesięciolecia znana była jedynie z archiwalnych fotografii. Gdy na rynku sztuki pojawiła się manierystyczna rzeźba, szczegółowe badania pozwoliły rozpoznać w niej zaginiony element historycznego epitafium z kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu.

PROGRAM OPROWADZAŃ

Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury
ul. Krakowskie Przedmieście 15
wstęp wolny

23.10.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie
(Ewa Witkowska)

„Aplika z głową Meduzy”
Król Stanisław August Poniatowski i jego kolekcja w Łazienkach Królewskich w Warszawie. O odzyskiwaniu utraconych dzieł sztuki z Łazienek i ich powrocie do Polski.
(Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz)

6.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie z cyklu „Dwugłos”: Restytucja dzieł sztuki
Rozmowa o odzyskiwaniu zaginionych obiektów na przykładzie dzieł prezentowanych na wystawie. (Ewa Witkowska, Agata Modzelewska)

13.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie
(Ewa Witkowska)

„Portret kobiety” - Leon Wyczółkowski
Historia obrazu Wyczółkowskiego. Artysta, dzieje obiektu, jego utraty i odnalezienia, inne utracone obrazy Leona Wyczółkowskiego. (Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz)

20.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie z cyklu „Dwugłos” - „Madonna z Dzieciątkiem”
Historia dzieła i jego odzyskania.
(Ewa Witkowska i Elżbieta Przyłuska)

27.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie
(Ewa Witkowska)

„Personifikacja Wiary”
Historia rzeźby i procesu jej odzyskania.
(Agnieszka Bebłowska Bednarkiewicz)

4.12.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Najciekawsze historie restytucji dzieł sztuki z ostatnich lat
(Ewa Witkowska)

Organizatorem wystawy jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Narodowe Centrum Kultury

Mecenasem Galerii Kordegarda oraz Mecenasem Dostępności jest ORLEN.