Uroczystość wieńcząca jubileuszową edycję

21 lipca 2026 roku w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie odbyła się uroczystość wręczenia dyplomów uczestnikom jubileuszowej, 25. edycji programu. Czterdziestu ośmiu młodych twórców reprezentujących muzykę, sztuki wizualne, teatr, film, ochronę dziedzictwa oraz literaturę przez ostatnie sześć miesięcy realizowało w Polsce autorskie projekty artystyczne pod opieką wybitnych polskich mentorów i we współpracy z czołowymi instytucjami kultury. Najliczniejsze grupy stanowili przedstawiciele muzyki oraz sztuk wizualnych (po 14 osób), a także teatru (9 osób), filmu (7 osób), ochrony dziedzictwa i konserwacji dzieł sztuki (3 osoby) oraz literatury i przekładu (1 osoba)*. Budżet programu w 2026 roku wyniósł ponad 3 mln zł.

25 lat współpracy ponad granicami

Tegoroczna ceremonia miała wymiar szczególny nie tylko ze względu na zakończenie kolejnej edycji programu, lecz także dlatego, że stała się okazją do podsumowania ponad dwóch dekad jego działalności – okresu, w którym Gaude Polonia wyrosła na jeden z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych programów międzynarodowej współpracy kulturalnej realizowanych przez państwo polskie. Podczas uroczystości uhonorowano również Bogumiłę Berdychowską – spiritus movens Programu, Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – odznaczeniem przyznanym za wyjątkowy wkład w rozwój programu i wieloletnią działalność na rzecz międzynarodowej współpracy kulturalnej.

Od początku program tworzony był jako przestrzeń spotkania artystów, wymiany doświadczeń oraz budowania trwałych relacji pomiędzy środowiskami twórczymi Polski i państw Europy Środkowo-Wschodniej. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych instrumentów polskiej dyplomacji kulturalnej opartym na partnerstwie, współpracy i wspólnym tworzeniu kultury.

Międzynarodowa wspólnota twórców

Program Gaude Polonia został zainicjowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2003 roku. W ciągu 25 edycji przyznano już łącznie ponad 1058 półrocznych stypendiów młodym twórcom reprezentującym różnorodne dziedziny sztuki i ochrony dziedzictwa. Program stanowi długofalową inwestycję w relacje pomiędzy środowiskami kultury Polski oraz państw Europy Środkowo-Wschodniej i krajów Partnerstwa Wschodniego. Od początku uczestniczyli w nim artyści m.in. z Ukrainy, Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu oraz Mołdawii. Program Gaude Polonia tworzy przestrzeń dla spotkania artystów, wymiany doświadczeń i wspólnej pracy twórczej ponad granicami. Przez ponad dwie dekady wokół programu powstała rozległa sieć współpracy obejmująca twórców, uczelnie artystyczne, teatry, galerie, muzea, instytuty badawcze oraz instytucje kultury, dla których wspólna realizacja projektów stała się początkiem trwałych kontaktów zawodowych i osobistych.  Współpraca z artystami z różnych państw regionu staje się impulsem do powstawania nowych projektów, poszerzania perspektyw twórczych i budowania międzynarodowych kontaktów przez polskich mentorów oraz instytucje goszczące stypendystów. Wspólne wystawy, koncerty, spektakle, publikacje, przekłady czy przedsięwzięcia badawcze pozostają trwałym efektem programu także po zakończeniu pobytu uczestników w Polsce.

Sukces programu mierzony osiągnięciami stypendystów

W ciągu 25 edycji Gaude Polonia stała się ważnym etapem rozwoju wielu artystów, którzy dziś należą do czołówki życia kulturalnego swoich krajów i są obecni na najważniejszych scenach, festiwalach oraz wystawach w Europie i na świecie. Wśród stypendystów programu znajdują się m.in. ukraiński poeta, pisarz i tłumacz Serhij Żadan – laureat licznych międzynarodowych nagród literackich, kompozytorka Bohdana Frojlak, której utwory były prezentowane na prestiżowym BBC Proms i są wykonywane przez czołowe orkiestry i zespoły muzyczne, artysta wizualny Mykyta Kadan, reprezentujący Ukrainę na prestiżowych wystawach międzynarodowych, ormiański reżyser Wahram Mchitarian czy białoruski dyrygent Aleksander Humala.  Wśród stypendystów Gaude Polonia znajdują się również tłumacze polskiej poezji i prozy, w tym m.in. Andrij Pawłyszyn – tłumacz na język ukraiński dzieł Zbigniewa Herberta, Marianna Kijanowska – tłumaczka na język ukraiński poezji Bolesława Leśmiana czy Katsiaryna Maciejeuska – tłumaczka na język białoruski poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Ich osiągnięcia pokazują, że Gaude Polonia od lat przyciąga twórców o wyjątkowym potencjale, a udział w programie staje się początkiem dalszego rozwoju artystycznego i międzynarodowej współpracy. Wielu z nich do dziś współpracuje z polskimi instytucjami kultury, pozostając naturalnymi ambasadorami polskiej kultury poza granicami kraju.

Polscy mentorzy – siła programu

Jednym z największych atutów Gaude Polonia pozostają polscy mentorzy oraz instytucje, które od lat współtworzą program. To uznani artyści, kompozytorzy, reżyserzy, pisarze, tłumacze, konserwatorzy dzieł sztuki, historycy sztuki, kuratorzy i badacze, którzy dzielą się swoim doświadczeniem z uczestnikami programu, jednocześnie podejmując z nimi twórczy dialog. W kolejnych edycjach stypendyści realizowali projekty m.in. we współpracy z czołowymi polskimi uczelniami artystycznymi, muzeami, galeriami, teatrami, instytucjami muzycznymi oraz ośrodkami badawczymi, tworząc przestrzeń autentycznej wymiany doświadczeń i wspólnego rozwoju. W tegorocznej edycji stypendyści pracowali pod opieką 48 tutorów reprezentujących najwyższe kompetencje w swoich dziedzinach.

Pałac Rzeczypospolitej – przestrzeń dialogu kultury i tradycji

Miejsce tegorocznej uroczystości nie jest przypadkowe. Jubileuszowa, 25. edycja gali wręczenia dyplomów odbyła się w Pałacu Rzeczypospolitej – jednej z najważniejszych historycznych siedzib Biblioteki Narodowej, gdzie przechowywane są najcenniejsze zabytki polskiego piśmiennictwa i kultury. W jego zbiorach znajdują się także rękopisy, starodruki, mapy, dokumenty i zabytki muzyczne będące świadectwem wielowiekowych związków kulturowych narodów dawnej Rzeczypospolitej oraz całej Europy Środkowo-Wschodniej. To przestrzeń, która przypomina o wspólnym dziedzictwie, przenikaniu się tradycji i wielogłosowej historii naszego regionu. Wręczenie dyplomów młodym artystom właśnie w tym miejscu podkreśla symboliczny wymiar programu – spotkanie współczesnych twórców odbywa się w przestrzeni będącej materialnym świadectwem wielowiekowego dialogu kultur.

Bogumiła Berdychowska – 25 lat z misją Gaude Polonia

Szczególnym momentem jubileuszowej uroczystości było wręczenie Bogumile Berdychowskiej Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. To najwyższe odznaczenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznawane osobom szczególnie zasłużonym dla polskiej kultury. Wyróżnienie to ma wymiar szczególny również dla samego programu Gaude Polonia. Od jego początków Bogumiła Berdychowska współtworzyła jego koncepcję, budowała relacje z partnerami i środowiskami twórczymi oraz współuczestniczyła w tworzeniu międzynarodowej renomy programu. Dzięki jej wiedzy, autorytetowi i wieloletniemu zaangażowaniu Gaude Polonia stała się rozpoznawalną marką polskiej współpracy kulturalnej w Europie Środkowo-Wschodniej, opartą na zaufaniu, partnerstwie i wysokich standardach merytorycznych. Przyznane odznaczenie jest wyrazem uznania nie tylko dla wieloletniej pracy na rzecz programu, lecz także dla wkładu w budowanie trwałych relacji między środowiskami kultury Polski i państw naszego regionu.

Gaude Polonia

Program Stypendialny Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Gaude Polonia został zainicjowany w 2003 roku z myślą o młodych twórcach i tłumaczach literatury polskiej z państw Europy Środkowo-Wschodniej. Program umożliwia realizację półrocznych projektów artystycznych w Polsce pod opieką uznanych polskich mentorów oraz we współpracy z najważniejszymi instytucjami kultury i uczelniami artystycznymi.

Do udziału kwalifikowani są przedstawiciele sztuk wizualnych, muzyki, teatru, filmu, ochrony dziedzictwa i konserwacji dzieł sztuki oraz literatury i przekładu. Laureatów wyłania niezależna komisja ekspertów wyłącznie na podstawie jakości dorobku artystycznego oraz przedstawionych projektów.

Operatorem programu jest Narodowe Centrum Kultury. Program finansowany jest ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Bogumiła Berdychowska

Bogumiła Berdychowska jest publicystką, historyczką i ekspertką zajmującą się historią Ukrainy oraz relacjami polsko-ukraińskimi. Od ponad czterdziestu lat angażuje się w działania na rzecz dialogu między narodami Europy Środkowo-Wschodniej, łącząc działalność publiczną, ekspercką i kulturalną.  

Jest absolwentką filologii polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Już w latach osiemdziesiątych współpracowała ze środowiskami demokratycznej opozycji w Polsce i Ukrainie, uczestnicząc m.in. w organizacji niezależnych wydarzeń kulturalnych oraz wspierając kontakty z ukraińskim środowiskiem dysydenckim. Za działalność opozycyjną została uhonorowana Krzyżem Wolności i Solidarności.  

W latach 1989–1994 kierowała Biurem ds. Mniejszości Narodowych w Ministerstwie Kultury i Sztuki, współtworząc rozwiązania dotyczące ochrony praw mniejszości narodowych w demokratycznej Polsce. Następnie pełniła funkcję zastępcy dyrektora Programu V Polskiego Radia. Współpracowała również z Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Fundacją im. Stefana Batorego oraz Ośrodkiem Myśli Politycznej. Była sekretarzem Forum Polsko-Ukraińskiego oraz współtwórczynią wielu inicjatyw służących dialogowi i współpracy pomiędzy Polską a Ukrainą.  

Od początku funkcjonowania Narodowego Centrum Kultury odpowiada za rozwój programów stypendialnych, w tym przede wszystkim programu Gaude Polonia. Przez ponad dwie dekady współtworzyła jego formułę, rozwijała współpracę z partnerami i mentorami oraz budowała zaufanie środowisk twórczych w Polsce i krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Dzięki jej wieloletniemu zaangażowaniu program stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych instrumentów międzynarodowej współpracy kulturalnej realizowanych przez państwo polskie.  

Jest autorką i współautorką licznych publikacji poświęconych historii Ukrainy, relacjom polsko-ukraińskim oraz dziedzictwu intelektualnemu Europy Środkowo-Wschodniej, m.in. książek Ukraina. Ludzie i książki, Bunt pokolenia. Rozmowy z intelektualistami ukraińskimi oraz tomu Kultura – Ukraina. Zamiłowanie do spraw beznadziejnych. Ukraina w „Kulturze” 1947–2000. Publikowała m.in. w „Tygodniku Powszechnym”, „Więzi”, „Rzeczpospolitej” i „Gazecie Wyborczej”.  

Za swoją działalność została uhonorowana m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, ukraińskim Orderem Księżnej Olgi III klasy, Nagrodą im. Jerzego Giedroycia oraz – w 2026 roku – Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.