Analiza polskich naukowców zajmujących się badaniem dziedzictwa kulturowego jako zasobu rozwojowego

Date of publication: 03.06.2026
Author: Narodowy Instytut Dziedzictwa / dr Marcin Pierzchała, dr Roksana Ulatowska, Wojciech Onyśków – Fundacja Rozwoju Badań Społecznych
Średni czas czytania 3 minutes
print

Raport z 2021 roku

Raport prezentuje wyniki badania dotyczącego działalności polskich naukowców zajmujących się dziedzictwem kulturowym w ujęciu rozwojowym. Jego celem było rozpoznanie obszarów badawczych, stosowanych metod i narzędzi, barier badawczych oraz potrzeb kompetencyjnych w tym obszarze.

Wybrane wyniki:

  • Dziedzictwo kulturowe jako zasób rozwojowy stanowi szeroki i interdyscyplinarny obszar badań, obejmujący różne perspektywy – społeczną, ekonomiczną, kulturową czy tożsamościową. Jednocześnie brak jednoznacznych definicji i wspólnego podejścia badawczego utrudnia jego systematyczne analizowanie.
  • Badania nad dziedzictwem koncentrują się przede wszystkim na obszarach takich jak zarządzanie dziedzictwem, jego społeczne funkcje oraz turystyka kulturowa. Charakterystyczna jest wysoka interdyscyplinarność – temat podejmowany jest przez badaczy z wielu dziedzin (m.in. geografii, historii, socjologii, ekonomii czy nauk o kulturze).
  • Istotnym wnioskiem jest dominacja badań o charakterze opisowym i diagnostycznym. Rzadziej podejmowane są pogłębione analizy mierzące realny wpływ dziedzictwa na rozwój społeczno‑gospodarczy, co wiąże się m.in. z brakiem narzędzi, metod oraz spójnych wskaźników badawczych.
  • Kluczowym problemem są trudności w dostępie do danych – zarówno na poziomie ich pozyskiwania, jakości, jak i kompletności. Bariery obejmują m.in. sformalizowane procedury w instytucjach publicznych, niski poziom digitalizacji zasobów oraz brak wiedzy o dostępnych źródłach danych.
  • Istotnym wyzwaniem jest także rozproszenie wiedzy – publikacje dotyczące dziedzictwa ukazują się w wielu różnych obszarach tematycznych i czasopismach, co utrudnia budowanie spójnej bazy wiedzy oraz rozwój badań.
  • Dalszy rozwój badań nad dziedzictwem kulturowym wymaga przede wszystkim wzmocnienia zaplecza metodologicznego, poprawy dostępu do danych, tworzenia wspólnych standardów analitycznych oraz rozwijania współpracy między badaczami i instytucjami. Kluczowe znaczenie ma również traktowanie dziedzictwa jako istotnego czynnika rozwoju społeczno‑gospodarczego.

Metodologia:

Badanie jakościowo‑ilościowe. W pierwszym etapie zrealizowano wywiady grupowe (FGI) i indywidualne (IDI) z naukowcami, a następnie badanie ankietowe CAWI (finalnie 160 ankiet poddano analizie).

Badaniem objęto naukowców zajmujących się dziedzictwem jako zasobem rozwojowym, reprezentujących różne dyscypliny i ośrodki akademickie, o zróżnicowanym doświadczeniu naukowym i dorobku badawczym.