Tytułowa kooperacja bywa niezwykle krucha. Opiera się na ulotnych i zmiennych zasobach: czasie, energii oraz motywacji ludzi. Mimo to – jak celnie zauważa jedna z autorek – stanowi ona rodzaj „miękkiej infrastruktury”, która umożliwia natychmiastowe działanie w momentach wymagających szybkiej reakcji. Kooperacja staje się tym samym papierkiem lakmusowym naszej społecznej i osobistej rezyliencji.

Bez kooperacji nie sposób wyobrazić sobie współczesnego obiegu kulturowego. To na niej zasadza się proces powstawania spektaklu teatralnego, festiwalu, publikacji książkowej, a nawet pojedynczego postu w mediach społecznościowych. Na współdziałaniu wyrastają grupy artystyczne, kooperatywy twórcze oraz zaangażowane społeczności fanowskie. Wchodząc w relacje, przyjmujemy płynne i hybrydowe role komunikacyjne. Co więcej, naszymi partnerami w tym procesie coraz częściej stają się podmioty nieludzkie: algorytmy mediów społecznościowych czy kolaboratywna sztuczna inteligencja.

W najnowszym numerze badacze i badaczki analizują granice między samotnością twórcy a zbiorowym autorstwem – również w relacji ze sztuczną inteligencją – oraz przyglądają się rezyliencji i trwaniu takich wspólnot jak gliwicki Warsztat Miejski, emigracyjna grupa KrakArt czy demoscena Atari. Tom dopełnia zapis aktualnej debaty o wpływie AI na edukację wyższą i kulturę, wspomnienie o prof. Annie Pałubickiej oraz dział omówień najnowszych publikacji książkowych.

„Kultura Współczesna” 2(136)/2026: Krucha równowaga. Praktyki kooperacyjne we współczesnej kulturze
Koncepcja numeru: dr Anna Foltyniak-Pękala, dr Lidia Romaniszyn-Ziomek
Autorka ilustracji: Joanna Tyborowska
EAN: 978-83-7982-547-9
ISSN: 1230-4808
Rok wydania: 2026
Oprawa: miękka
Format: 165 x 235 mm
Liczba stron: 220 

SPIS TREŚCI

I KRUCHA RÓWNOWAGA

Koncepcja: Anna Foltyniak-Pękala, Lidia Romaniszyn-Ziomek

• Anna Foltyniak-Pękala, Lidia Romaniszyn-Ziomek: Wstęp. Między samotnością a współdziałaniem. O praktykach kooperacyjnych we współczesnej kulturze
• Tomasz Stępień, Robert Pysz: Kooperacja w kulturze literackiej – preliminaria
• Monika Karwacka, Joanna Mercik: Kolaboratywna sztuczna inteligencja w tworzeniu współczesnych tekstów kultury
• Anna Foltyniak-Pękala: Sekretarzowanie – o kolaboratywności w procesie twórczym Wisławy Szymborskiej i Czesława Miłosza na podstawie narracji ich sekretarzy
• Magdalena Foltyniak: Wspólnota bez gwarancji. Odporność miejskiej kooperatywy twórczej – przypadek Warsztatu Miejskiego
• Magdalena Lachman: W kooperatywie. Idea kolektywizmu we współczesnym polskim życiu literackim

II REZYLIENCJA I OPÓR

• Paulina Rojek-Adamek, Tomasz Ferenc: Fenomen trwania. KrakArt – socjologiczny szkic o wspólnocie artystycznej
• Barbara Świąder-Puchowska: Dramaturg – kolektywne pisanie dla teatru
• Piotr Marecki, Krzysztof A. Ziembik, Patryk Ciesielczyk: Wspólnototwórczy charakter demoparties a tymczasowość eventu. Analiza kluczowych wydarzeń polskiej demosceny Atari 8-bit
• Barbara Orzeł: Krucha kooperacja algorytmiczna. Autorstwo, współdziałanie i procesy znikania w mediach efemerycznych
• Przemysław Głuchowski: Autor zbiorowy festiwalu: studium przypadku rozproszonego autorstwa w kulturze miejskiej z perspektywy ANT

III KULTURA DLA PRZYSZŁOŚCI – DEBATA

• Jakub Czernik, Maria Drabczyk, Konrad Klejsa, Tomasz Majewski, Joanna Orlik, Marcin Składanek: AI, instytucje kultury i edukacja wyższa

IV WSPOMNIENIE

• Maciej Musiał: Anna Pałubicka (1947–2026)

V OMÓWIENIA I DYSKUSJE

• Bartosz Skuza: Antynomie polskości. O książce „Sarmatyzm”. Historia pojęcia Macieja Nawrockiego
• Krzysztof Ostrowski: „Pod prąd”. O książce Elektryczny romantyzm Piotra Urbanowicza
• Natasza Nowaczyk: „Sondowanie miejsca urodzenia”, czyli antropologia tożsamości. O monografii Karoliny Koprowskiej