Animacja kultury jest coraz wyraźniej obecna w dyskursie publicznym, jednak od kilku dekad tkwi w teoretycznym i metodologicznym impasie. Brakuje badań nad jej źródłami i praktykami. Choć animacja czerpie z dokonań antropologii, pedagogiki czy socjologii, potrzebuje obecnie nie tylko sojuszników, ale i własnej perspektywy.

Animacja kultury w Polsce rozwinęła się po 1989 roku jako praktyka łącząca sztukę, zaangażowanie społeczne i namysł teoretyczny. Zakorzeniona została w tradycjach społecznikowskich XIX i XX wieku oraz kontrkulturze okresu PRL (pierwsza fala). W latach dziewięćdziesiątych jej zadaniem było wspieranie procesu demokratyzacji społeczeństwa; znalazła się więc w polu zainteresowań antropologów i kulturoznawców, którzy widzieli w niej „stosowaną antropologię kulturową” i narzędzie budowania więzi lokalnych (druga fala). Tamte nadzieje i wymagania wydają się dziś problematyczne.

Animacja polega niemal wyłącznie na dobrych praktykach, funkcjonuje pod różnymi nazwami, a środowiska animacyjne bazują na odrębnych kanonach. Potrzebujemy nowego ujęcia, uważności społecznej, a także włączenia lokalnej refleksji w międzynarodowy namysł nad radzeniem sobie z coraz mocniej naruszoną tkanką społeczną Zachodu (trzecia fala). Tytuł ostatniego Niekongresu Animatorek i Animatorów Kultury brzmiał „Nowe opowieści”. Chcemy zdefiniować to hasło, by skonkretyzować refleksję nad tym, jak na nowo opowiedzieć animację kultury.

Zależy nam, by pokazać jej strategiczną rolę w budowaniu spójnego i odpornego społeczeństwa, wydobywając przede wszystkim jej potencjał krytyczny.