Filozofia złotego spoiwa

„Spróbuj opiewać okaleczony świat” – pisał Adam Zagajewski w wierszu, który ćwierć wieku temu stał się jednym z najważniejszych literackich komentarzy do doświadczenia kryzysu. Te słowa są punktem wyjścia tegorocznych Eufonii. Europa Środkowo-Wschodnia to krajobraz przesuwanych granic i pamięci ukształtowanej przez trudne doświadczenia. Symbolem festiwalu jest więc kintsugi, japońska sztuka naprawiania rozbitej ceramiki złotem. W tej filozofii pęknięć się nie ukrywa. Zostają podkreślone i stają się częścią nowej, bogatszej całości. Muzyka nie powstrzymuje konfliktów ani nie odwraca biegu historii. Potrafi jednak przywrócić zdolność wspólnego przeżywania, rozumienia i pamiętania. Program festiwalu splata trzy wątki: oswajanie przemijania, żywą pamięć oraz poszukiwanie sensu i skupienia.

Otwarcie i wielka inauguracja

Festiwal rozpocznie się 12 listopada w Bałtyckim Porcie Kultury w Szczecinie koncertem Baltic Neopolis Orchestra. Zespół wystąpi z Emanuelem Salvadorem (skrzypce) i Piotrem Więcławem (wiolonczela). Program łączy utwory twórców z Polski, Ukrainy, Czech, Argentyny i Serbii, m.in. kontemplacyjną „Cichą muzykę” Walentyna Sylwestrowa i „13 wariacji na temat polskiej melodii” Marcelo Nisinmana. W Szczecinie odbędzie się też prawykonanie utworu „Atlantis” op. 72 Mikołaja Piotra Góreckiego. Orkiestra powtórzy program 13 listopada w Kołobrzegu i 14 listopada
w warszawskiej Nowej Miodowej.

Uroczysta inauguracja odbędzie się 13 listopada w Teatrze Wielkim w Łodzi. Wystąpi Kristine Opolais, jedna z najczęściej zapraszanych sopranistek świata, znana z Metropolitan Opera, Royal Opera House i La Scali. Towarzyszyć jej będzie Orkiestra Teatru Wielkiego w Łodzi pod batutą Rafała Kłoczki, od maja dyrektora łódzkiej sceny. Arie Pucciniego, Verdiego, Cilei, Ponchiellego i Giordana zabrzmią obok muzyki Dvořáka, Janáčka i Kodálya. Usłyszymy też rzadko wykonywane dzieła polskich twórców przełomu XIX i XX wieku: Romana Statkowskiego, Henryka Jareckiego i Zygmunta Noskowskiego. Ten wieczór poświęcony jest miłości, która w późnoromantycznej operze nadaje życiu sens.

Przemijanie i afirmacja życia

Sztuka nie usuwa lęku przed przemijaniem, ale pomaga go oswoić. Ten wątek wyraźnie zabrzmi w IV Symfonii G-dur Gustava Mahlera, pełnej tęsknoty za dziecięcą wizją „niebiańskiego życia”, przełamanej subtelną ironią. Wykonają ją Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej pod dyrekcją Yaroslava Shemeta i sopranistka Joanna Kędzior: 18 listopada w Filharmonii Narodowej w Warszawie, 20 listopada w Katowicach i 22 listopada we Wrocławiu.

Do tej samej refleksji nad czasem i losem człowieka należy opera „Czarodziejska góra” Pawła Mykietyna do libretta Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk według powieści Tomasza Manna. Spektakl reżyseruje Andrzej Chyra, scenografię przygotował Mirosław Bałka, a całość poprowadzi Adam Banaszak. Premiera przedstawienia, uznawanego za jedno z najważniejszych polskich dzieł scenicznych XXI wieku, odbędzie się 20 listopada w Nowym Teatrze w Warszawie. Kolejne spektakle zaplanowano na 21 i 22 listopada.

Duchowe pejzaże baroku przyniesie koncert „Kompozytorzy gdańscy” 28 listopada w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich. Wystąpi Capella Regia Polona pod kierunkiem Krzysztofa Garstki z sopranistką Joanną Sojką. Zabrzmią m.in. Goldberg, Österreich i Johann Jeremias du Grain, którego kantata „Herr, nun lässest du deinen Diener” jest medytacją nad godnym odejściem.

Pamięć, która buduje mosty

Najważniejszym punktem tego wątku jest prawykonanie utworu Zygmunta Krauze – „Spróbuj opiewać okaleczony świat” na sopran i orkiestrę, opartego na wierszu Adama Zagajewskiego. To spotkanie dwóch wielkich głosów polskiej kultury: poety i kompozytora. Premiera odbędzie się 18 listopada w Filharmonii Narodowej. Tego wieczoru Zygmunt Krauze zasiądzie też przy fortepianie jako solista swojego II Koncertu fortepianowego.

W roku setnych urodzin Györgya Kurtága zaprezentujemy jego „Kafka-Fragmente”, arcydzieło liryki wokalnej schyłku XX wieku. Koncert „Kurtág | Kafka | Kaffka” odbędzie się 17 listopada w Pałacu Rzeczypospolitej. Wystąpią Aleksandra Żakiewicz (sopran) i Maria Kapsiak (skrzypce). Robert Więckiewicz i Weronika Humaj przeczytają listy Kafki do Mileny oraz teksty węgierskiej poetki Margit Kaffki w nowym przekładzie Anny Butrym. Koncepcję i reżyserię przygotował Tomasz Cyz, a współorganizatorem jest Instytut Węgierski.

Pamięć regionu żyje także w muzyce tradycyjnej. W koncercie „Pictures from Slovakia” (22 listopada, Nowa Miodowa) Spectrum Quartett, NogaBand, zespół wokalny Ulijanky i wokalistka Simona Hulejová zestawią autentyczne słowackie pieśni z ich opracowaniami u Suchoňa, Zeljenki, Bartóka i Janáčka.

Przestrzeń sacrum i skupienia

W świecie algorytmów i nieustannego przepływu informacji coraz bardziej potrzebujemy wyciszenia. Symbolem tej potrzeby będzie „Credo” Krzysztofa Pendereckiego w wykonaniu Orkiestry i Chóru Filharmonii Krakowskiej pod dyrekcją Michała Klauzy, z udziałem solistów i chórów dziecięcych. Zaśpiewa też Ukraiński Chór Chłopięcy i Dziewczęcy Filharmonii Krakowskiej, złożony z dzieci, które musiały opuścić swój kraj i znalazły schronienie w Polsce. Dzieło zabrzmi 20 i 21 listopada w Krakowie w ramach Festiwalu Muzyka Polska odNova, 23 listopada w Filharmonii Narodowej w Warszawie i 6 grudnia w Dębicy.

Muzyka chóralna regionu wypełni koncert Chóru Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Bartosza Michałowskiego. Odbędzie się 20 listopada w Kościele Ewangelicko-Augsburskim Świętej Trójcy w Warszawie. W programie są m.in. „Pięć pieśni kurpiowskich” Henryka Mikołaja Góreckiego i „Missa Rigensis” Uģisa Prauliņša. Festiwal zamkną koncerty Chóru Polskiego Radia – Lusławice pod batutą Kaspara Putniņša: 5 grudnia w Europejskim Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach i 6 grudnia w Auli Collegium Novum UJ w Krakowie. Zabrzmią „Trzy wiersze Czesława Miłosza” i „Plainscapes” Pēterisa Vasksa oraz Msza na podwójny chór Franka Martina.

Muzyka odwagi i wolności

Tegoroczne Eufonie mówią także o odpowiedzialności kultury wobec współczesnego świata. 27 listopada w Filharmonii Narodowej wystąpi Liepāja Symphony Orchestra, najstarsza orkiestra symfoniczna krajów bałtyckich, pod batutą Guntisa Kuzmy. Zabrzmi „Vox Amoris” Pēterisa Vasksa, fantazja o miłości jako źródle nadziei, z solistką Kristīne Balanas. W programie jest też II Symfonia D-dur Jeana Sibeliusa, dzieło, które od ponad stu lat kojarzone jest z fińskimi dążeniami do niepodległości.

Dzień później, 28 listopada, w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego wystąpi Orkiestra Polskiego Radia pod dyrekcją Bassema Akikiego. Zabrzmią „Muzyka żałobna” Lutosławskiego, „Koncert na orkiestrę” Bartóka oraz współzamówiony Koncert na flet i orkiestrę Elżbiety Sikory z solistką Aną de la Vegą. Utwór dedykowany jest białoruskiej flecistce i opozycjonistce Marii Kalesnikawej.

Alterfonie: nowe brzmienia w niezwykłych przestrzeniach

Nurt Alterfonie prezentuje muzykę na styku jazzu, elektroniki i improwizacji. W tym roku obejmuje cztery wydarzenia:

• Emil Miszk i Modulaire – 21 listopada w Nowej Miodowej trębacz i międzynarodowy zespół przedstawią program „Megalopolis”, muzyczną wizję miasta łączącą jazz, współczesną klasykę i muzykę filmową;
• Bastarda – 24 listopada w legendarnym SPATiF-ie trio zagra autorskie interpretacje muzyki z filmów Andrzeja Wajdy, skomponowanej przez Wojciecha Kilara, Andrzeja Korzyńskiego, Krzysztofa Komedę i Jana Krenza;
• Baasch – 25 listopada w Nowym Teatrze pokaże „Highest Point”, koncert-instalację opartą na jego muzyce filmowej i teatralnej, ze scenografią i światłem Aleksandra Prowalińskiego;
• Etnobotanika – 27 listopada w Planetarium Centrum Nauki Kopernik duet zaprezentuje album „Kosmobotanika”, muzyczną opowieść o tym, jak w PRL-u wyobrażano sobie podróże w kosmos, z fragmentami polskich filmów science fiction.

Dla najmłodszych i młodych artystów

28 i 29 listopada w Świetlicy Nowego Teatru odbędą się koncerty Małych Eufonii dla dzieci w wieku 3–5 i 6–9 lat. Chain Ensemble i Iga Kowalczyk zabiorą najmłodszych w podróż „Maszyny i prędkości”, inspirowaną m.in. „Continuum” Ligetiego
i „Mechanofakturą” Artura Zagajewskiego. Drugi program, „Wiry i pętelki”, odwołuje się m.in. do „Orawy” Kilara i „Fratres” Pärta.

W ramach Sceny Młodych we współpracy z Uniwersytetem Muzycznym Fryderyka Chopina studenci Wydziału Wokalno-Aktorskiego przypomną 16 listopada pieśni Zygmunta Noskowskiego. 25 listopada Orkiestra Symfoniczna UMFC pod dyrekcją Dawida Runtza, z flecistą Łukaszem Długoszem, wykona muzykę Bersy, Pendereckiego i Karłowicza.

Programu dopełniają odsłuch płyty Pawła Szymańskiego „Margaret's Toy” (15 listopada, Studio Polskiego Radia im. Władysława Szpilmana) oraz spektakl muzyczny „Natura Świata” w Rzeszowskich Piwnicach (4 grudnia). W tym drugim duet Karolina Mikołajczyk i Iwo Jedynecki, w reżyserii Tomasza Cyza, zestawi muzykę Sylwestrowa, Vasksa, Góreckiego i Ligetiego z poezją Urszuli Kozioł.

Zapraszamy do wspólnego słuchania, które jest nie tylko odbieraniem dźwięków, ale przede wszystkim docenieniem obecności drugiego człowieka. Niech tej jesieni muzyka stanie się Twoim złotym spoiwem!

Mecensem Festiwalu oraz Mecenasem Dostępności jest ORLEN.

Organizator: Narodowe Centrum Kultury
Szczegółowy program i informacje o biletach: eufonie.pl