„Dzisiejsza gala jest przede wszystkim momentem, w którym państwo mówi ludziom kultury: widzimy Was i dziękujemy Wam za pracę – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas gali. - Dziękuję tym, którzy dziś odbiorą nagrody, ale także tym wszystkim, których nazwisk dzisiaj nie usłyszymy – artystom, twórcom, animatorom, pracownikom muzeów, teatrów, bibliotek i domów kultury. To Wy każdego dnia wykonujecie pracę, której nie da się zrobić ustawą.

To Wy jesteście polską kulturą. Państwo nie tworzy kultury – jego rolą jest stworzyć warunki, by mogła rozwijać się wszędzie tam, gdzie są ludzie, którzy chcą ją tworzyć i z niej korzystać. Kultura nie jest kosztem ani dekoracją władzy – jest tym, co pozwala nam pamiętać, myśleć, zadawać trudne pytania i być razem. Dlatego państwo musi dbać nie tylko o kulturę, ale też o ludzi, którzy ją tworzą. Państwo nie może korzystać z pracy ludzi kultury, a potem zostawiać ich samych. Bo ostatecznie - właśnie o ludzi tutaj chodzi – dodała”. – mówiła podczas gali ministra Marta Cienkowska.

Laureaci Dorocznej Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2026

• Kategoria CAŁOKSZTAŁT TWÓRCZOŚCI

Janusz Gajos – aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, profesor sztuk teatralnych. Absolwent łódzkiej szkoły filmowej, związany z polską sceną i kinem od ponad sześciu dekad.

Popularność przyniosła mu rola Janka Kosa w serialu „Czterej pancerni i pies”. Stworzył kreacje m.in. w „Przesłuchaniu” Ryszarda Bugajskiego, „Ucieczce z kina Wolność” Wojciecha Marczewskiego, „Żółtym szaliku” Janusza Morgensterna oraz „Body/Ciało” Małgorzaty Szumowskiej. Występował na scenach łódzkich i warszawskich, m.in. w Teatrze Powszechnym oraz Teatrze Narodowym. Do jego dorobku należą także role w Teatrze Telewizji, w tym w „Ławeczce”, „Opowieściach Hollywoodu” i „Mszy za miasto Arras”.

Laureat licznych nagród aktorskich, w tym Polskich Nagród Filmowych Orły. W 2016 roku otrzymał Orła za osiągnięcia życia oraz doktorat honoris causa Szkoły Filmowej w Łodzi. W 2007 roku został uhonorowany Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

• Kategoria ANIMACJA KULTURY

Joanna Cichocka-Gula – animatorka kultury, reżyserka filmów dokumentalnych o sztuce, pomysłodawczyni i wieloletnia dyrektorka festiwalu Literacki Sopot. Od 2019 roku kieruje sopocką instytucją kultury Goyki 3 Art Inkubator.

Ukończyła organizację produkcji telewizyjno-filmowej na Uniwersytecie Śląskim. W latach 1988-2009 pracowała w Telewizji Gdańsk, gdzie realizowała programy kulturalne, reportaże i dokumenty. Zajmowała się również produkcją spektakli Teatru Telewizji. W latach 2010-2019 była wiceprezydentką Sopotu odpowiedzialną za kulturę, edukację i pomoc społeczną.

Zainicjowała festiwal sztuki w przestrzeni publicznej ARTLOOP oraz powstanie instytucji rozwijającej jego idee. W Goyki 3 Art Inkubatorze łączy działania literackie ze sztukami wizualnymi, debatą i współpracą z lokalną społecznością. Rozwija miejsce pracy i spotkań artystów, służące wymianie doświadczeń oraz powstawaniu nowych projektów.

• Kategoria TEATR

Teatr w Stodole w Teremiskach – scena impresaryjna Fundacji Edukacyjnej Jacka Kuronia, działająca od 2004 roku w Puszczy Białowieskiej. Powstała w stodole należącej do Katarzyny i Pawła Winiarskich.

Gości zespoły teatralne i muzyczne z Polski, prezentując spektakle dla dorosłych, dzieci i młodzieży oraz koncerty. Wydarzeniom towarzyszą warsztaty, dzięki którym mieszkańcy okolicznych miejscowości mogą poznawać teatr i muzykę także przez własne działania artystyczne. Wśród organizowanych przedsięwzięć znajdują się Spotkania Teatralne w Teremiskach.

Działalność teatru łączy prezentację sztuki z edukacją i współpracą z lokalną społecznością. W programie pojawiają się tematy pamięci, tożsamości pogranicza i migracji. Od ponad dwudziestu lat tworzy miejsce spotkania mieszkańców regionu, artystów i przyjezdnej publiczności.

• Kategoria OCHRONA DZIEDZICTWA

Halina Jucha – miłośniczka sztuki zaangażowana w odnajdywanie dzieł utraconych z polskich zbiorów. Jako osoba prywatna od lat współpracuje z Departamentem Restytucji Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Śledzi rynek aukcyjny i przekazuje informacje, które pomagają identyfikować poszukiwane obiekty. W lutym 2023 roku rozpoznała w ofercie domu aukcyjnego w niemieckim Satow „Portret młodej kobiety” Wilhelma Volkharta, skradziony w 1994 roku ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Po jej zgłoszeniu pracownicy Ministerstwa podjęli działania, które doprowadziły do wycofania obrazu z aukcji. Następnie specjaliści potwierdzili tożsamość dzieła i jego przynależność do muzealnej kolekcji. W maju 2023 roku obraz powrócił do Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

• Kategoria FILM

Natalia Koniarz – reżyserka, absolwentka Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Autorka dokumentów „Tama” i „Pocztówki znad krawędzi”, nagradzanych na polskich i zagranicznych festiwalach.

W 2025 roku zadebiutowała pełnometrażowym dokumentem „Silver”, opowiadającym o górnikach i ich rodzinach żyjących w pobliżu kopalni srebra Cerro Rico w boliwijskim Potosí. Film przedstawia codzienność społeczności zależnej od niebezpiecznej pracy pod ziemią. Reżyserka buduje opowieść przez obserwację bohaterów, obrazy i dźwięk, podejmując temat społecznych kosztów wydobycia surowców.

Na 65. Krakowskim Festiwalu Filmowym „Silver” i jego twórcy zdobyli sześć nagród, m.in. Srebrny Róg, nagrodę krytyków FIPRESCI i Nagrodę Publiczności. W 2026 roku dokument otrzymał nominację do Orła w kategorii najlepszy film dokumentalny oraz główną nagrodę jury w konkursie pełnometrażowych filmów dokumentalnych festiwalu Slamdance.

• Kategoria TANIEC

Ramona Nagabczyńska – tancerka, choreografka i dramaturżka. Kształciła się w Warszawie, Frankfurcie nad Menem i Londynie. Współzałożycielka Centrum w Ruchu, niezależnego środowiska choreograficznego działającego w Warszawie.

Tworzy autorskie spektakle oraz współpracuje z choreografami, reżyserami i artystami wizualnymi w Polsce i za granicą. W swoich pracach bada sposoby przedstawiania ciała, konwencje sceniczne i kulturowe oczekiwania wobec kobiet. Wśród jej prac znajdują się spektakle „Części ciała”, „Silenzio!”, „Jeu de Massacre”, „Anonimowi performerzy” i „Hate Haus”.

W spektaklu „Silenzio!”, zrealizowanym w Nowym Teatrze w Warszawie, wykorzystała konwencję opery do opowieści o kobiecym głosie i obecności na scenie. Za jego reżyserię otrzymała w 2021 roku nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Boska Komedia. W 2025 roku w Komunie Warszawa przygotowała spektakl „Kocham balet”.

• Kategoria KULTURA LUDOWA

Ambasada Muzyki Tradycyjnej – miejsce spotkań z muzyką wiejską, działające od 2015 roku na warszawskim Jazdowie w ramach Stowarzyszenia Dom Tańca. Mieści się w drewnianym domku, w którym spotykają się mistrzowie tradycji, ich uczniowie i osoby rozpoczynające naukę muzyki, śpiewu oraz tańca.

Organizuje koncerty, potańcówki, warsztaty instrumentalne, taneczne i śpiewacze, a także zajęcia dla dzieci, wykłady i dyskusje. Przybliża muzykę w jej tradycyjnym brzmieniu, zachęcając uczestników do poznawania repertuaru i sposobów wykonania bezpośrednio od muzyków.

Opiera działalność na pracy wolontariuszy i wsparciu darczyńców. Tworzy warunki do przekazywania umiejętności między pokoleniami i praktykowania tradycji we współczesnym mieście.

• Kategoria MUZYKA

Hania Derej – kompozytorka, pianistka, aranżerka i dyrygentka. Tworzy muzykę jazzową, kameralną, filmową i elektroniczną, łącząc działalność kompozytorską z wykonawczą.

Jest autorką ponad 150 kompozycji, z których część została zarejestrowana na dziewięciu płytach. Jej dorobek obejmuje zarówno utwory instrumentalne, jak i muzykę ilustracyjną. Rozwija własne projekty muzyczne, wykorzystując doświadczenia z różnych gatunków i form pracy z zespołem.

W 2025 roku otrzymała Grand Prix Energa Ladies’ Jazz Festival w Gdyni ex aequo z Adrianną Ropelą oraz nagrodę publiczności. W tym samym roku zdobyła główną nagrodę plebiscytu Sanki „Gazety Wyborczej” i główną nagrodę konkursu Talentów Jazzowych podczas Wiosny Jazzowej w Zakopanem. Rok wcześniej otrzymała Trytona dla największej osobowości artystycznej festiwalu FAMA w Świnoujściu.

• Kategoria LITERATURA

Paweł Sołtys – pisarz, muzyk i autor piosenek, znany na scenie muzycznej jako Pablopavo. W swojej prozie opisuje Warszawę, codzienność jej mieszkańców, pamięć miejsc i doświadczenie przemijania.

Zadebiutował książką „Mikrotyki” w 2017 roku. Zbiór krótkich form prozatorskich przyniósł mu w 2018 roku Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego i Nagrodę Literacką Gdynia oraz miejsce w finale Nagrody Literackiej Nike. Opowiadania publikował m.in. w „Lampie”, „Studium” i „Twórczości”.

Jest także autorem „Nieradości” oraz „Sierpnia”, wydanego w 2024 roku i zakwalifikowanego do finału Nagrody Literackiej Nike. W 2026 roku ukazała się jego powieść „Monolok”. Jego pisarstwo łączy zainteresowanie językiem codziennych rozmów z uważnością na losy ludzi i zmieniające się miasto.

• Kategoria ARCHITEKTURA I PRZESTRZEŃ

xystudio – pracownia architektoniczna założona w 2004 roku przez Filipa Domaszczyńskiego, Martę Nowosielską i Dorotę Sibińską. Specjalizuje się w projektowaniu obiektów użyteczności publicznej, w tym żłobków, przedszkoli i domów pomocy.

W swoich realizacjach skupia się na potrzebach użytkowników, dostępności oraz rozwiązaniach ograniczających wpływ budynków na środowisko. Zaprojektowane przez pracownię Centrum Aktywności Międzypokoleniowej w Warszawie otrzymało w 2025 roku Nagrodę Architektoniczną „Polityki”, nagrodę za dostępność w konkursie Nagroda Architektoniczna Prezydenta m.st. Warszawy oraz nagrodę PLGBC Green Building Awards w kategorii zrównoważonego budynku sektora publicznego.

Do jej realizacji należy także warszawski Dom Matki Bożej Serdecznej dla osób w kryzysie bezdomności. W 2024 roku budynek nagrodzono w konkursie Nagroda Architektoniczna Prezydenta m.st. Warszawy w kategorii architektura mieszkaniowa oraz w konkursie Lider Dostępności. Pracownia została również nominowana do europejskiej nagrody architektonicznej EUmies Awards 2026.

• Kategoria UPOWSZECHNIANIE KULTURY

Kino Żeglarz w Jastarni – kino studyjne tworzone przez trzy pokolenia rodziny Blindow: Urszulę, Dagmarę i Patrycję. Od 1991 roku pozostaje w rękach rodziny, która rozwija je jako miejsce spotkań wokół filmu i lokalnej kultury.

Obok regularnych seansów organizuje festiwale, przeglądy, koncerty i wydarzenia specjalne. W programie znajdują się m.in. Dni Filmu Kaszubskiego oraz czwartkowe pokazy filmów surferskich. Kino należy do Stowarzyszenia Kin Studyjnych i oferuje repertuar skierowany zarówno do mieszkańców, jak i osób odwiedzających Półwysep Helski.

W 2024 roku kino uruchomiło drugą salę, Dolny Pokład, co umożliwiło przejście z działalności sezonowej na całoroczną. Rozwój kina obejmuje także modernizację wyposażenia i wprowadzenie projekcji cyfrowych przy zachowaniu charakteru historycznego miejsca.

• Kategoria KULTURA CYFROWA

Yaza Games – niezależne polskie studio gier, twórca „Inkulinati” i „Scriptorium: Master of Manuscripts”. Czerpie inspirację ze średniowiecznych rękopisów, wykorzystując przedstawienia fantastycznych stworzeń i humorystyczne sceny zachowane na ich marginesach.

W strategicznej grze „Inkulinati” rysunki z manuskryptów stają się bohaterami turowych potyczek. Gracze tworzą własne oddziały i wykorzystują właściwości poszczególnych postaci. Gra ukazała się na komputerach oraz konsolach Nintendo Switch, Xbox i PlayStation.

„Scriptorium: Master of Manuscripts” pozwala prowadzić warsztat średniowiecznego skryby, projektować i ilustrować rękopisy, układać własne opowieści oraz realizować zamówienia. Prace studia łączą historyczną ikonografię z interaktywną rozrywką. Umożliwiają odbiorcom poznawanie dawnych wyobrażeń, a także wykorzystywanie ich do tworzenia własnych ilustracji i historii.

• Kategoria SZTUKI WIZUALNE

Aneta Grzeszykowska – artystka wizualna pracująca z fotografią, filmem i rzeźbą. Absolwentka Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W swojej twórczości podejmuje tematy tożsamości, pamięci, cielesności i kulturowych ról kobiet.

W „Albumie” usunęła własną postać z rodzinnych fotografii, badając znaczenie obecności i nieobecności w zapisie prywatnej historii. W cyklu „Negative Book” eksperymentowała z relacją fotograficznego pozytywu i negatywu. „Mama” przedstawia jej córkę bawiącą się realistyczną rzeźbą odwzorowującą głowę i tors artystki.

Jej prace prezentowano m.in. na wystawie głównej Biennale Sztuki w Wenecji w 2022 roku oraz na Triennale w Jokohamie w 2024 roku. Znajdują się w kolekcjach m.in. Centre Pompidou w Paryżu, Solomon R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

• Kategoria MECENAS KULTURY

Artur Dela – przedsiębiorca, kolekcjoner i mecenas sztuki, twórca kolekcji dela.art oraz założyciel i przewodniczący rady związanej z nią fundacji. Angażuje się w udostępnianie sztuki, wspieranie instytucji kultury i rozwój prywatnego mecenatu.

Dzieła z jego kolekcji trafiają na wystawy w Polsce i za granicą, a część zbiorów jest prezentowana w przestrzeniach biurowych Grupy Eneris. Wspiera inicjatywy muzealne i artystyczne. Przekazał pracę ze swojej kolekcji na aukcję charytatywną organizowaną na rzecz Muzeum Narodowego w Warszawie, której celem było sfinansowanie kolekcji „Autoportrety XXI”.

Jest członkiem zarządu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych oraz inicjatorem i koordynatorem Forum Mecenasów Kultury. Forum łączy kolekcjonerów, przedsiębiorców, filantropów i przedstawicieli instytucji, którzy pracują nad warunkami rozwoju mecenatu oraz współpracy sektora prywatnego z kulturą.