Oprowadzanie kuratorskie po wystawie Ivan Meštrović/Józef Piłsudski. Historia jednego pomnika

Oprowadzanie kuratorskie po wystawie Ivan Meštrović/Józef Piłsudski. Historia jednego pomnika
Fot. Ignacy Matuszewski
Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury - Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 15/17
Niedz. 11 listopada 2018 r.   g. 13:30

11 listopada, w sercu Traktu Królewskiego w ramach trasy czerwonej Festiwalu Niepodległa w Kordegardzie. Galerii Narodowego Centrum Kultury, odbędzie się oprowadzanie kuratorskie po wystawie Ivan Meštrović/Józef Piłsudski. Historia jednego pomnika. Ewa Ziembińska – kuratorka wystawy – opowie o niezwykłych dziejach monumentu, który nigdy nie powstał.

Historia to wyjątkowa, gdyż dotyczy międzywojennych planów stworzenia nie tylko monumentalnego pomnika Marszałka, ale również całego założenia urbanistycznego. Warszawski Plac na Rozdrożu miałby wyglądać co najmniej jak kapitoliński Ołtarz Ojczyzny w Rzymie, jednakże wielkie plany przerwała wojna. Pomnik Piłsudskiego dumnie prezentującego się na Kasztance miał być odlany z brązu i liczyć miał 25 metrów. Całości dopełniałby łuk triumfalny z granitu w wysokości 50 metrów, w którym znajdować się miało Muzeum Niepodległości. To wyjątkowe założenie urbanistyczne było projektem chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia. Zanim jednak Meštrović został wybrany jako twórca monumentu i przysłał do Warszawy dwa gipsowe modele (z których jeden można oglądać na wystawie), przeprowadzono dwa konkursy dla artystów.

Dołącz do wydarzenia na Facebooku →

Pierwszy z nich był konkursem otwartym, jedynie dla polskich twórców. Przewodniczącym jury konkursu był gen. Edward Rydz-Śmigły, a jego członkami m.in. Stefan Starzyński – prezydent Warszawy, Stanisław Lorentz – dyrektor Muzeum Narodowego i Xawery Dunikowski – rzeźbiarz. Jak pisze Ewa Ziembińska: Nazwiska artystów umieszczono w zalakowanych kopertach z numerami lub godłami, tak skutecznie, że do dziś autorzy tych niewyróżnionych prac są nieznani. Ich nazwiska nadal, po 71 latach od konkursu, pozostają nieznane. Ponieważ z 58 nadesłanych prac nie wyłoniono zwycięzcy, rozpisano drugi konkurs, tym razem międzynarodowy, w formule zamkniętej. Kontakt z zagranicznymi artystami podjęto za pośrednictwem placówek dyplomatycznych. Jedynie artysta rzeźbiarz z Chorwacji, Ivan Meštrović, zgodził się wziąć udział w konkursie. Francuz Aristide Maillol i Norweg Gustav Vigeland odmówili.

Meštrović przybył do Warszawy w maju 1939 roku i był przyjmowany z honorami przez prezydenta miasta. Jak pisze kuratorka wystawy: Projekt Ivana Meštrovicia wpisywał się we wzorzec plastyczny prezentujący przywódcę na koniu, znany już od czasów antycznych kanon sztuki tryumfalnej. Gdyby został zrealizowany, byłby największym pomnikiem w stolicy, z wielkim założeniem architektoniczno-urbanistycznym wokół. Jerzy Stempowski, pisarz i krytyk literacki, określił Meštrovicia największym od starożytności geniuszem rzeźby monumentalnej. Geniusz niestety nie miał możliwości objawienia się i monumentalny projekt nie został zrealizowany, ponieważ wybuchła II Wojna Światowa.

Gdyby nie to, moglibyśmy dzisiaj pewnie konkurować z Rzymem i jego pomnikiem Wiktora Emmanuela. Na wspomnienie tych wiekopomnych planów, konkursów i projektu monumentu, który nigdy nie powstał zapraszamy na oprowadzanie kuratorskie po wystawie, już 11 listopada o godzinie 13:30 oraz 25 listopada również o 13:30 w Kordegardzie. Galerii Narodowego Centrum Kultury.

Szczegółowe informacje o festiwalu Niepodległa →

Sfinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022”


Ivan Meštrović / Józef Piłsudski. Historia jednego pomnika

Kuratorka: Ewa Ziembińska
Organizator: Narodowe Centrum Kultury
Koordynacja: Anna Rudek-Śmiechowska

Partnerzy: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Królikarnia Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Biuro Niepodległa